YENİ EKONOMİK PROGRAM DEĞERLENDİRMESİ

Paylaşın:

YENİ EKONOMİK PROGRAM DEĞERLENDİRMESİ

    2018 Eylül itibariyle Orta Vadeli Programın yerini YEP (Yeni Ekonomik Program ) aldı. Orta Vadeli Program nedir diye soracak olursanız : “Kamu ve özel kesim için öngörülebilirliği arttıracak bir yol haritası niteliğini taşımaktadır. Orta Vadeli Program, bütçe sürecini başlatarak stratejik amaçlar temelinde kamu politikaları ve uygulamalarını şekillendirecek ve kaynak tahsisini bu çerçevede yönlendirecektir. Aynı zamanda, kamu ve özel kesim için öngörülebilirliği artıracak bir yol haritası niteliğinde olan bu Program, son yıllarda sosyal ve ekonomik alanda sağlanan gelişmelerin daha sağlam bir zeminde sürdürülmesi suretiyle güven ve istikrara katkıda bulunacaktır.”

2018 YENİ EKONOMİK PROGRAM
Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün OVP tanımını verdim. Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’ta 20 Eylül 2018’de yeni ismiyle aşağıdaki tabloyu açıklamıştı.

% Enflasyon Büyüme Bütçe Açığı/GSYH Cari Açık /GSYH İşsizlik Faiz Dışı Fazla/GSYH
2018 20,8 3,8 1,9 11,3
2019 15,9 2,3 1,8 -3,3 12,1 0,8
2020 9,8 3,5 1,9 -2,7 11,9 1,0
2021 6,0 5,0 1,7 -2,6 10,8 1,3

OVP gibi YEP ‘ de 3 yıllık hedefleri gösterir. Geçen yıl 2018 için hedeflenen rakamların bazılarına bir göz atalım ve program bu hedeflere ne kadar yaklaşabilmiş görelim.

2018 Aralık ayı enflasyonu % 20,3 olarak açıklanmıştı ve YEP ‘in hedefinin biraz altında gerçekleşmişti. Fakat 2017’de ki % 11,92 ve 2016’da ki % 8,53 rakamlarına göre hane halkı tarafından çok zor bir yıl geçtiğini belirtelim.

YEP ‘in bir diğer göstergesi olan büyüme oranına baktığımızda hedef yüzde 3,8 iken gerçekleşen büyüme 2,6 seviyesinde kaldı ayrıca son çeyrekte ise ekonomimiz yüzde3 daraldı. Büyümede programın hedefinin altında kalındığı görülüyor. 2018, 1,2 puanlık ciddi bir farkla tamamlanmış.

İşsizlik oranı 11,3 olarak programda yerini almıştı ve yıl sonu işsizlik bu hedeflemenin altında yüzde 11,0 olarak gerçekleşti. Genç işsizlikte yüzde 20,3 olarak göze çarpan bir detay oldu.

Bu yıl rakamlar revize edilerek yine Sayın Bakan Berat Albayrak tarafından 1 Ekim 2019 ‘da YEP açıklandı.

2019 YENİ EKONOMİK PROGRAM

% Enflasyon Büyüme Bütçe Açığı/GSYH Cari Açık/GSYH İşsizlik Faiz Dışı Fazla/GSYH
2019 12 0,5 2,9 -0,1 12,9 0,5
2020 8,5 5,0 2,9 -1,2 11,8 0,0
2021 6,0 5,0 2,5 -0,8 10,6 0,0
2022 4,9 5,0 1,5 9,8 0,3

    Enflasyonda 2019 için % 15,9 olarak belirlenen hedefin %12 ‘ye revize edildiğini görüyoruz. Tüik ‘in 3 Kasımda açıkladığı Ekim ayı enflasyonu%  8,55 oldu. Her ne kadar Tüik’in özellikle enflasyon verilerine ekonomi uzmanlarından “ verilerin gerçekleri yansıtmadığına “ dair tepkiler gelse de ben açıklanan resmi rakamı dikkate alarak YEP hedefi olan yüzde 12’nin makul olduğunu ve 2019 enflasyonunun 9-11 bandında sonuçlanacağını tahmin ediyorum. 2020 ve 21 içinde bir önceki programda 9,8 ve 6,0 iken bu programda 8,5 ve 6,0 olarak hedeflenen bir enflasyon var. Tabi 2022 içinde 4,9 hedeflenmiş. Yıllardır Merkez Bankasının enflasyon hedefi yüzde 5 olmasına karşın hedefin tutması bir yana gerçekleşen enflasyonların bu hedeften çok uzakta olması bir komedi olarak ekonomi mizahında yer tutmuşken 4,9 hedefini gerçekçi bulmuyorum. Ama Tüik biz artık gerçeği değil istediğimizi, gönlümüzden geçeni paylaşacağız derse tabi ki bu rakam ciddiyetten uzak bir veri olarak yerini alır.

    Büyümede 2018 hedefinin gerçekleşmediğini ve yılın son çeyreğinde bir daralma olduğunu ifade etmiştim. Bu yüzden önceki YEP 2019 için 2,3 hedeflerken yeni YEP 0,5 olarak hedef küçültmeye gitmiş. Bu programın amacı kamu ve özel kesim için yol gösterici olması bu yüzden hedeflerin olumlu ya da olumsuz olmasından ziyade gerçeği ne kadar yansıtıyor. Bu planlanan hedeflere ulaşma ihtimali ne kadar? Piyasa için önemli olan da bu. Yüzde 0,5 büyüme 2,3’ten daha gerçekçidir.  Zaten 2019’un 1. Ve 2. Çeyrek büyüme verileri de 0,5 hedefin daha gerçekçi olduğunun kanıtı olarak karşımıza çıkıyor. Türkiye ekonomisi 1. çeyrekte (Ocak- Nisan) yüzde 2,3 ve 2.çeyrekte (Nisan-Haziran) 1,5 küçüldü. İlk iki çeyrekte yaşanan küçülmeyi son iki çeyrekte gelecek artışlar dengeleyebilir. 3. çeyrekte ekonominin büyümesi son çeyrekteyse küçülmesi tahmin edilirken toplamda (+) da kapatabilir miyiz? Yani yüzde 0,5 büyüme hedefi dahi gerçekleşmeyebilir. Program önümüzdeki 3 yıl içinse yüzde 5’lik bir büyüme öngörmüş. Ekonomik olarak kötü 2 yıl geçirdik. Önümüzdeki yılların bundan daha kötü olmayacağını düşünüyorum. Aslında Jeopolitik konumumuz şu cümleyi kurarken insanı bin kere düşündürtüyor ayrıca kendi yapısal sorunlarımızın da sürekli ötelenmesi cabası. Ama umut etmekten ve çalışmaktan vazgeçmeyeceğiz.

    Son olarak İşsizlik verilerini değerlendirelim. Tabloda gördüğünüz üzere 2022’ye kadar işsizlik oranının tek haneye düşmesi beklenmiyor. Zaten 2018’in son çeyreğinden beri küçülen bir ekonomide işsizlikte paralel bir şekilde sürekli artar ve artıyor. Son açıklanan işsizlik rakamları şöyle:

    “2019 yılı Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 980 bin kişi artarak 4 milyon 650 bin kişi oldu. İşsizlik oranı 2,9 puanlık artış ile %14,0 seviyesinde gerçekleşti. Genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı 6,6 puanlık artış ile %27,4 oldu.”

    Genç işsizlik % 27,4 yani her 4 gencin 1’i işsiz. O 1 kişi bu yazıyı okuyan kişinin kendisi, oğlu ,kızı, yeğeni olma ihtimali çok yüksek. Avrupa’nın en yüksek genç nüfusuna sahip bir ülke olarak böylesine bir işsizlik çok yüksek ve Arabistan’ın petrol kuyularının boşa akması ya da Rusya’nın doğalgaz vanalarını öylesine açması gibi bir durum. Çünkü Türkiye’nin en değerli kaynağı gençleri ama o gençlerin %27,4 ‘ü işsiz. Ülkenin üretimine bir katkıda bulunamıyorlar. Ve 3-4 yıl daha bulunamayacakları gibi acı bir gerçeği devlet programında da görüyoruz. Zaten bu mesele başlı başına bir yazı konusu ve sadece ekonomi yazısı da değil sosyolojik ve psikolojik analizlerinde olduğu topluma yansımalarını da içeren detaylı bir araştırma sonucunda kaleme alınacak bir yazı olur. O yüzden sadece her geçen gün artan genç işsizliğin görmezden gelinmemesi gerektiğini ilerde büyük facialara gebe olabileceğini belirtmekle yetiniyorum.

Kaynakça:

  • TÜİK
  • www.sbb.gov.tr
  • www.hürriyet.com.tr
  •  Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü

Fatih DEMİREL

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir