Türk Mitolojisinin Ana Hatları

Türk Mitolojisinin Ana Hatları

Yaşar Çoruhlu

KABALCI YAYINLARI, 8. Baskı –ISBN: 9786055272241, syf. 256

 

1964 Trabzon doğumlu olan yazar:  Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesinde, Sanat Tarihi bölümde Profesör unvanı ile görev yapan Yaşar Çoruhlu bu sene emekliye ayrılmıştır. Bilimsel kimlikle çalıştığı; Türk sanatı, Türk Tarihi ve Türk Mitolojisi uzmanlık alanındaki araştırmalarından kaleme aldığı kitapları ve makaleleri önemlidir. Türk dünyasına kattığı değerli eserlerinden bazıları: Kurganlar: Eski Türklerin Kutsal Mezarları, Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi, Erken Devir Türk Sanatının ABC’si, Türk İslam Sanatının ABC’si, Erken Devir Türk Sanatı vb…  Birçok tv programlarına katılan ve danışmanlık görevinde bulunan yazar; Ani arkeolojik kazılarında 2006- 2009 yılları arasında başkanlık görevinde bulunmuştur.

Günümüzde Türk Mitolojisi üzerine yapılan bilimsel araştırmalar hızla artmaktadır. Bu eserlerden biri de hiç kuşkusuz Yaşar Çoruhlu hocanın kaleminden çıkan Türk Mitolojisinin Ana Hatları kitabıdır.  Bu kitap, Türk Mitolojisinin ABC’si adlı eserinin genişletilmesi sonucunda Kabalcı Yayıncılık tarafından yayına hazırlanmıştır.  Sekiz baskı yapan eser; Türk Mitolojisinin Ana Hatları kitabının dördüncü sayfasında Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün şu veciz sözüyle başlamaktadır. “ Türk dili;  dillerin en zenginlerindendir; yeter ki bu dil şuurla işlensin. Ülkesini, yüksek istikbalini korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmalıdır.” veciz sözü biz değerli okurlara altın bir nasihat olarak Türk dilinin, tarihinin, edebiyatının önemini anlatmaktadır.

Öncelikle mitoloji kavramını açıklamak gerekirse; Mitoloji milletleri, millet yapan en önemli unsurlardan biridir.  Mitoloji milletlerin, millet olma yolundaki binlerce yıllık tarihlerindeki mihenk taşlarıdır.  Mit oluşum sahasından başlayarak, bir mitolojik devir silsilesini takip edip, sözlü edebiyat dairesinden geçerek, yazılı devirlere ulaşıp; yazıya geçirildiği binlerce yıllık  evrelerin toplamıdır.          

 Son dönemde Türk mitoloji araştırma sahasında yapılan bilimsel araştırmalar artmaya başlamıştır. Türk Mitolojisinin Ana Hatları kitabı bu konu üzerine yazılan önemli eserlerden biridir.  Araştırma görevlisi olarak ilk defa Türk mitolojisi üzerine üniversite de dersler veren önemli bir bilim adamı olan Yaşar Çoruhlu bu eserinde Türk Mitolojisini; mitoloji, arkeoloji, ve sanat tarihi açısından incelemiş ve Türk mitolojisini merak eden okurlara Türk mitolojisinin kavramlarını kısa ve öz bir biçimde anlatmaya çalışmıştır.  Türk toplumlarının eski dini olan “Tengricilik” ve “atalar kültü” kavramlarını Şamanizm konu başlığı içinde inceleyen kitap bizlere şu şekilde aktarıyor:  Şamanizm, milattan önceki devirlerden bu yana Türklerin ve çevrelerindeki toplulukların, İç Asya ve Orta Asya’da yaşadıkları bölgelerde uyguladıkları, şaman ya da kam adı verilen din adamları arayıcılığı ile gerçekleştirilen bir inanç ve uygulamalar bütünüdür. (17)

Türk toplumlarında “şaman” teriminin kullanımının az olduğunu, “kam” teriminin daha fazla kullanıldığından söz ediyor yazar. Gök tanrı inancından söz eden yazar ayrıca “Ülgen, Erlik, Karlık, Umay Ana” tanrısal terimleri birer birer açıklıyor.  Bu terimleri açıklarken bu terimlerin geçtiği Altay–Yenisey çevrelerinden ve Türk efsane ve destanlarından okurlarına örnekler sunan yazar  iyi ve kötü ruhlardan (tanrı) bahsediyor..

Şamanın(kam) görevlerinin neler olduğu, kıyafeti-manyak-,davulu-tüngür-ve bunların üzerindeki bazı simgelerin ne anlamlara geldiği, neyi sembolize ettiği anlatılmaya  çalışıyor ve görseller süsleyip görsel hafızası güçlü okurlara da ayrıca hitap ediyor.  Şaman olmaya hak kazanmış bireylere düzenlenen çeşitli tören ve ayinlerden bahsederek, Kam seçiminde cinsiyet faktörü var mıydı? Erkek gibi kadınlarda kam olarak seçilebiliyor muydu? sorularına cevaben bu soruları şöyle açıklıyor. kadın şamanlarında klasik şamanlık dönemde dini figür olarak ortaya çıktıklarından söz ediliyor ve ayrıntılı bir bilgi vermese de kısaca açıklıyor. ( Kadın şamanlar ile ilgili daha fazla bilgi edilmek isteyenler için Fuzuli Bayat hocanın,  Ötüken Neşriyattan çıkan Türk Kültüründe Kadın Şaman adlı eseri okumalarını tavsiye ederim. )

Şaman kullandığı enstrümanları  (Elbise, pantolan, çizme, davul)  tek tek açıklıyor. Kam davulunun üstündeki çizimlerin anlamları ve manalarını şöyle açıklıyor: “Ay ve güneşin iki yanında, bazı davullarda bulunan iki daireden biri tan vaktini, diğeriyse güneşin batışını temsil eder. Ay ve güneş kültü bilindiği gibi proto-Türk devirlerden beri etkileri sürdürmüş, İslamiyet’ten sonra devirlere de sızmıştır.”(s.123) 

Ayrıca kitapta Türk mitolojisinde hayvanların hangi simgeleri ifade ettikleri bilinen simgesel mitler dahil diğer  hayvanların iyiliği ve kötülüğü simgelemesini mitolojik örnekler ile açılıyor. İncelenen hayvanlardan bazıları “Kurt, köpek, dağ keçisi, avcı kuşlar, ejderha ile mücadele” vb…

Ayrıca Türk mitolojisinde renkler ve sayılar başlığı altında birbirinden dikkat çekici bilgiler içeriyor.  Örneğin; Renklerin Türk yurtlarında coğrafi unsurlarla anılmasının mitolojik unsurlarla alakalı olduğu, Hunlar, Göktürkler, Uygurlar devirlerinde renklerin bir yönü temsil ettiğinden söz ediyor.  Renklerin iyi – kötü figürleri temsil ettiğini, mesela mavi rengin Manas Destanı ve Dede Korkut hikayelerinde iyiliği temsil etmesi vb… Sayısal terimler hakkında İslami dönem öncesi ve İslami dönem sonrasında neler ifade ettiklerini tek tek örnekler ile açıklıyor.

             Anadolu sahasında Yunan-Roma mitolojisine olan merak ve araştırma ne yazık ki Türk mitolojisinden daha fazla.   Açıkçası önce kendi mitolojik hikayelerimizi ve kahramanlarımızı öğrenmek gerek diye düşünüyorum.

            Türk mitolojisi için güzel bir başlangıç kitabı elimizdeki başyapıt. Fuzûlî Bayat hocanın serisi ve Bahaeddin Ögel hocanın kitapları ile güzel bir seri olacağı fikrindeyim. Kitabın kaynakça olarak doyurucu bir araştırma ve inceleme sahasından çıktığı kaynaklar ve kaynakça bölümlerinden kendini belli ediyor. Ayrıca görsel olarak zengin bir eser olması, Türk mitolojisine başlangıç için önemli başyapıtlar arasında sayılabilir. Kitabın tek negatif noktası satış fiyatı olarak görülebilir fakat kitabın doyurucu bilgiler içermesi fiyatın uygun olduğu kanısına varmanızı sağlayacaktır. Kitabı yayına hazırlayan başta Prof. Dr. Yaşar Çoruhlu hocaya ve Kabalcı Yayınlarına teşekkürü bir borç bilirim.  Kabalcı yayınlarının Türk edebiyatındaki yeri mühimdir.

UĞUR İNCE

Yazımızı sosyal medyada paylaşın:
0

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir